اطلاعات جامع وامها و تسهیلات بانوان
بانوان، اعم از شاغل و خانهدار، نقش مهمی در اقتصاد خانواده و جامعه دارند و دسترسی به منابع مالی میتواند به توانمندسازی اقتصادی آنها کمک کند. به همین دلیل برخی بانکها و نهادهای رسمی تسهیلات ویژهای برای زنان در نظر گرفتهاند تا آنها بتوانند همچون سایر اقشار، از وام بانکی برای تأمین نیازهای زندگی یا راهاندازی کسبوکار بهرهمند شوند. دریافت این تسهیلات معمولاً منوط به داشتن حساب بانکی فعال (سپرده قرضالحسنه یا جاری) و معرفی یک یا چند ضامن رسمی یا وثیقه معتبر است.
وامهای بانکی ویژه زنان
در جدول زیر مهمترین طرحهای وام بانکی مختص بانوان (شاغل و خانهدار) به همراه شرایط اصلی آنها آورده شده است. هر یک از این تسهیلات توسط بانکهای مختلف ارائه میشود و برای دریافت آنها باید به شعب بانک مربوطه مراجعه کرد (ثبتنام اینترنتی یکپارچه معمولاً وجود ندارد).
- بانک ملی ایران (وام بانوان خانهدار) – تا سقف ۵۰ میلیون تومان (به شکل کارت اعتباری). سود سالانه حدود ۱۸٪ و مدت بازپرداخت تا ۳۶ ماه است. متقاضی باید حداقل ۳ ماه در بانک سپردهگذاری ۲ میلیون تومانی انجام داده باشد و در رده سنی ۲۲ تا ۵۰ سال باشد. معرفی یک ضامن رسمی (با ارائه فیش حقوقی یا حکم کارگزینی) نیز ضروری است.
- بانک دی (طرح ویژه بانوان) – تسهیلات کارت اعتباری تا سقف ۵۰ میلیون تومان برای بانوان خانهدار و شاغل. افتتاح حساب قرضالحسنه با موجودی حداقل ۲ میلیون تومان و سپردهگذاری حداقل ۳ ماه، از شرایط طرح است. در این طرح ۵٪ از مبلغ وام نزد بانک مسدود میشود و سود سالانه ۱۸٪ بوده و بازپرداخت تا ۳۶ ماه است. معرفی حداقل دو ضامن رسمی (برای وام ۵۰ میلیون) و امکان انتقال امتیاز وام به اعضای خانواده از ویژگیهای طرح است.
- بانک مهر ایران (طرح اندوخته بانوان) – ویژه بانوان خانهدار، شاغل و سرپرست خانوار. دریافت وام مشروط به افتتاح حساب “اندوخته بانوان” و انجام ۴ واریز متوالی اندک (جمعاً ۳ میلیون برای ۴ مرحله) است. پس از سپردهگذاری، زنان میتوانند وامی با سود ۴٪ (قرضالحسنه) تا ۲۰ میلیون تومان (مطابق جدول چند مرحلهای) دریافت کنند. بازپرداخت حداکثر ۳۶ ماه است. ضامن رسمی لازم نیست و بهجای آن اعتبارسنجی بانکی صورت میگیرد.
- بانک سینا (طرح یاس و طرح آذین) – دو طرح مخصوص بانوان: طرح «یاس» برای خرید لوازم خانگی، تا سقف ۲۰ میلیون تومان (برای زنان خانهدار) با سود ۱۸٪ و بازپرداخت تا ۳۶ ماه. طرح «آذین» با سپردهگذاری بلندمدت تا ۸۰٪ ارزش سپرده، حداکثر ۲۵۰ میلیون تومان وام با سود ۵٪ سالانه (بدون ضامن) ارائه میدهد.
- بانک کشاورزی (طرح بانوی ایرانی) – ویژه بانوان شهری و روستایی. با افتتاح «حساب سپرده سرمایهگذاری ۱٪ بانوی ایرانی» و سپردهگذاری ۴ تا ۶ ماهه، تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان وام با سود ترجیحی (حدود ۲۳٪ سالانه بر اساس عقد مرابحه) پرداخت میشود. دوره بازپرداخت حداکثر ۳۶ ماه و ارائه یک ضامن رسمی (با فیش حقوقی یا جواز کسب) الزامی است.
- بانک کارگشایی (طرح بانوی قرضالحسنه) – با قرار دادن طلا (طلاهای تزئینی ۱۸ عیار) به عنوان وثیقه، زنان خانهدار میتوانند وامی ۲ تا ۲۰ میلیون تومانی بدون ضامن دریافت کنند. برای وام ۲ میلیون تومانی وثیقه ۳۰ گرم وام ۲۰ میلیون تومانی ۱۰۰ گرم طلا لازم است. سود سالانه برای وام ۲ میلیونی برابر ۴٪ و برای ۲۰ میلیون ۲۰٪ است و بازپرداخت کل وام و سود پس از یک سال انجام میشود.
- بانک ملت (کارت اعتباری پرنیان پلاس) – تسهیلات خرید کالا تا سقف ۵۰ میلیون تومان با وثیقه سپرده بلندمدت یا کوتاهمدت بانک ملت. سود تسهیلات در حساب بلندمدت حدود ۱۵-۱۸٪ و در حساب کوتاهمدت ۱۸٪ است. مبلغ وام معادل ۷۰–۸۰٪ موجودی سپرده بلندمدت یا کوتاهمدت است و مدت بازپرداخت تا ۳۶ ماه تعیین میشود.
- بانک قرضالحسنه رسالت (بانوان خانهدار) – وام قرضالحسنه با مبلغ تا ۲۰۰ میلیون تومان و کارمزد ۲٪. دوره بازپرداخت این وام منعطف بوده و از حداقل ۱۲ تا حداکثر ۶۰ ماه قابل انتخاب است. از ویژگیهای این وام، ثبت نام غیرحضوری از طریق سامانه اعتبارسنجی مرآت و به حد نصاب رسیدن اعتبار متقاضی است؛ در صورت امتیاز «ممتاز»، نیازی به معرفی ضامن و چک نخواهد بود.
- بانک صادرات (طرح سپینو) – طرح غیرحضوری وام تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان (بدون ضامن) با سود ۱۵–۲۳٪. متقاضی باید حداقل ۳ ماه میانگین حساب داشته باشد تا بتواند تا ۳ برابر سپرده خود وام دریافت کند. تمامی مراحل شامل افتتاح حساب و بارگذاری مدارک به صورت آنلاین از طریق اپلیکیشن سپینو انجام میشود.
- بانک سپه (طرح نگین امید و نگین پویا) – تسهیلات ویژه بانوان با وثیقه سپرده. در «نگین امید»، با سپردهگذاری حداقل ۱ تا ۱۸ ماه، تا ۳ برابر میانگین حساب زنان، حداکثر ۳۰۰ میلیون تومان با سود کارمزد ۲٪ و اقساط حداکثر ۶۰ ماه پرداخت میشود. در «نگین پویا»، با افتتاح حساب کوتاهمدت ماهشمار و با توجه به مدت سپرده و تعداد اقساط، بین ۲۵٪ تا ۲۰۰٪ میانگین سپرده وام (حداقل ۱۰ میلیون، حداکثر ۳۰۰ میلیون تومان) پرداخت میشود.
تسهیلات اشتغال زنان سرپرست خانوار
دولت و نهادهای حمایتی برای زنان سرپرست خانوار نیز طرحهای ویژهای دارند. بر اساس گزارشها، تسهیلات قرضالحسنه ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومانی با سود تنها ۴٪ و بازپرداخت تا ۷ سال به مددجویان کمیته امداد و بهزیستی (بهویژه زنان سرپرست خانوار) پرداخت میشود. این تسهیلات بدون نیاز به ضامن برای گروههای در اولویت (مانند زنان سرپرست خانوار، دارای مهارت فنی، دارای طرحهای اشتغال کوچک و خانوادههای کمدرآمد) اعطا میشود.
همچنین به تازگی معاونت امور زنان و خانواده طرح وام اشتغال بانوان (مشاغل خانگی) را اعلام کرده است: متقاضیان با دریافت مجوز کسبوکار از سامانه مجوزها میتوانند تا ۱۵۰ میلیون تومان وام با سود ۴٪ و بازپرداخت حداکثر ۷ سال (وام انفرادی) دریافت کنند.
علاوه بر آن، در قالب وام پشتیبان، افراد دارای تجربه میتوانند تا ۴ میلیارد تومان وام با همین نرخ سود دریافت کرده و با معرفی اعضای زنجیره تولید (حداکثر ۴۰ نفر) از تسهیلات جمعی بهرهمند شوند. برای این وامها شرط عمومی عدم اشتغال رسمی در دولت (به جز بازنشستگان دولتی)، حداقل ۱۸ سال سن، وجود مهارت مرتبط (با اخذ گواهی فنیوحرفهای) و گواهی عدم سوءپیشینه است.
نحوه ثبتنام و مدارک لازم
ثبتنام اکثر طرحهای وام بانوان به صورت حضوری در شعب بانکها صورت میگیرد. متقاضیان معمولا باید فرم درخواست را تکمیل کرده و مدارک هویتی خود (شناسنامه و کارت ملی) به همراه مدارک ضامن (شناسنامه و کارت ملی ضامن و فیش حقوقی یا پروانه کسب وی) را ارائه دهند.
در طرحهای حمایتی مددجویان (کمیته امداد، بهزیستی)، معرفینامه از نهاد مربوطه نیز لازم است. بهطور کلی مدارک عمومی شامل: شناسنامه و کارت ملی متقاضی، معرفینامه سازمان حمایتی (در صورت طرح سرپرست خانوار)، ضامننامه با مدارک ضامن و مستندات مربوط به سپرده یا خرید کالا است.
نکات مهم: برای طرحهای کارت اعتباری بانکی نیاز به افتتاح و میانگین حساب است. در برخی طرحها مانند طرح اندوخته مهر ایران و طرح رسالت، اعتبارسنجی بانکی یا وثیقه طلا میتواند جایگزین ضامن شود. همچنین تاکید میشود که ضامنی که معرفی میشود نباید دارای چک برگشتی یا بدهی معوق بانکی باشد.
جمعبندی و راهکارها
وامهای ویژه بانوان بهعنوان ابزاری برای تقویت استقلال اقتصادی زنان و حمایت از معیشت خانوادهها اهمیت دارد. بررسی منابع رسمی نشان میدهد که این تسهیلات معمولاً در بانکهای دولتی و بزرگ (ملی، دی، سپه، صادرات، ملت، کشاورزی، مهر ایران و…) تعریف شده و شرایط دریافت آنها تا حدی یکسان است.
یکی از چالشهای موجود عدم وجود سامانه ثبت نام واحد برای همه طرحها است؛ در حال حاضر متقاضیان باید به شعب مراجعه کرده و اطلاعات و مدارک خود را ارائه کنند.
بهعنوان راهکار میتوان راهاندازی سامانه متمرکز وام بانوان، تسهیل فرآیند اعتباریابی بدون ضامن برای زنان و ترویج وثیقههای جایگزین (مانند اعتبار بازنشستگان یا سپردهگذاری) را پیشنهاد داد. همچنین ارتقای اطلاعرسانی و آموزش زنان درباره این طرحها و مدارک لازم، میتواند روند ثبتنام را سادهتر کند.
در مجموع، اعطای وام به بانوان خانهدار و سرپرست خانوار با وجود برخی الزامات، فرصتی ارزشمند برای توانمندسازی اقتصادی زنان و افزایش مشارکت آنها در فعالیتهای اقتصادی فراهم میآورد.