راهنمای جامع دریافت وام اشتغال و خوداشتغالی: فرصتی برای کارآفرینی در ایران
در دنیای امروز، بسیاری از افراد با ایدههای نوآورانه و خلاقانه، رؤیای راهاندازی کسبوکار خود را در سر میپرورانند. با این حال، تأمین سرمایه اولیه همواره یکی از بزرگترین چالشهای پیش روی آنها بوده است. در راستای حمایت از اشتغال پایدار و توسعه کارآفرینی در کشور، دولت و نهادهای حمایتی با همکاری بانکها و مؤسسات مالی، تسهیلات ویژهای را تحت عنوان وام اشتغال و وام خوداشتغالی ارائه میدهند. این وامها فرصتی بینظیر برای افراد واجد شرایط فراهم میکنند تا ایدههای شغلی خود را به واقعیت تبدیل کرده و گامی مؤثر در جهت رشد اقتصادی خود و جامعه بردارند.
این تسهیلات عموماً با نرخ سود پایین (قرضالحسنه) و شرایط بازپرداخت مناسب عرضه میشوند، که دریافت آنها میتواند پشتوانهای مالی قوی برای شروع یا توسعه فعالیتهای شغلی باشد. در این مقاله به بررسی جامع شرایط، مدارک، و بانکهای ارائهدهنده این وامها خواهیم پرداخت تا شما بتوانید با آگاهی کامل برای دریافت وام اشتغال اقدام کنید.
شرایط عمومی دریافت وام خوداشتغالی و مشاغل خانگی
اگرچه جزئیات شرایط ممکن است بسته به نوع وام و بانک ارائهدهنده متفاوت باشد، اما برخی الزامات عمومی وجود دارد که متقاضیان باید آنها را احراز کنند:
- وضعیت شغلی: متقاضی نباید در سازمانهای دولتی یا غیردولتی مشغول به کار باشد و باید بیکار باشد. همچنین نباید حقوق بازنشستگی دریافت کند.
- سابقه دریافت تسهیلات: متقاضی نباید قبلاً از نهادهای دیگر وام خوداشتغالی دریافت کرده باشد.
- سن متقاضی: میانگین سنی متقاضی معمولاً بین ۱۸ تا ۵۰ سال است.
- خدمت سربازی: آقایان برای دریافت وام باید کارت پایان خدمت یا معافیت نظام وظیفه داشته باشند.
- وضعیت بیمه: متقاضی نباید بیمه شغلی داشته باشد.
- مجوزهای لازم: متقاضی باید مجوزهای لازم برای راهاندازی کسبوکار و دریافت وام خوداشتغالی را اخذ کند.
- محل اقامت: متقاضی باید در محل راهاندازی کسبوکار خانگی اقامت داشته باشد.
- سابقه بانکی: وامگیرنده نباید دارای چک برگشتی یا بدهی معوق به بانک باشد.
مدارک مورد نیاز برای دریافت وام
برای درخواست وام اشتغال و خوداشتغالی، جمعآوری مدارک زیر ضروری است:
- مدارک هویتی: شامل شناسنامه و کارت ملی متقاضی و ضامن(ها).
- کارت پایان خدمت یا معافیت: برای آقایان.
- مدرک تحصیلی: معتبر از دانشگاهها و مؤسسههای آموزشی.
- گواهی مهارت: گواهی حاکی از داشتن مهارت لازم در کسبوکار مورد نظر (مانند مدرک فنی و حرفهای).
- طرح کسبوکار یا طرح توجیهی: ارائه یک طرح توجیهی اقتصادی قابل قبول برای اثبات علمی و کاربردی بودن ایده تجاری الزامی است.
- سند ملک: در صورتی که مبلغ وام بیشتر از ۵۰ میلیون تومان باشد.
- گواهی کسر از حقوق: برای ضامن یا ضامنها.
- پروانه کسب و مجوزها: پروانه کسب و مجوزهای مربوط به اشتغال.
- مدارک احراز محل سکونت: مدارک مربوط به احراز محل سکونت متقاضی در محل ایجاد اشتغال.
- معرفینامه: از سازمانهای مربوطه (کمیته امداد، بهزیستی، بنیاد شهید) در صورت لزوم.
بانکها و مؤسسات ارائهدهنده وام خوداشتغالی و مشاغل خانگی
در ادامه، شرایط و جزئیات وام خوداشتغالی و مشاغل خانگی در بانکها و مؤسسههای مختلف آورده شده است:
۱. بانک مسکن
- شرایط: متقاضیان باید از یکی از سازمانهای کمیته امداد، سازمان بهزیستی یا بنیاد شهید و امور ایثارگران معرفینامه داشته باشند.
- سقف وام: برای مشاغل خانگی ۲۰ میلیون تومان و برای مشاغل کارآفرینی ۲ میلیارد تومان.
- ضمانت: تا سقف ۲۵ میلیون تومان نیاز به سفته تضمینی و یک ضامن معتبر؛ بین ۲۵ تا ۵۰ میلیون تومان نیاز به سفته تضمینی و دو ضامن معتبر؛ بیشتر از ۵۰ میلیون تومان نیاز به سند ملک. همه ضامنها باید گواهی کسر از حقوق داشته باشند.
۲. صندوق کارآفرینی امید
- شرایط: تسهیلات در دو صورت خویشفرما و کارفرما ارائه میشود. وامگیرنده نباید دارای چک برگشتی یا بدهی بانکی باشد.
- مبالغ: تا ۵۰۰ میلیون تومان و ۱ میلیارد تومان توسط شعب صندوق پرداخت میشود. برای مبالغ بیشتر یا طرحهای تفاهمنامهای به بانکها معرفی میشوند.
- کارمزد: بسته به نهاد اجرایی و تفاهمنامه متفاوت است (طرحهای حمایتی کارمزد کمتری دارند).
- بازپرداخت: حداکثر ۴۸ ماه به همراه دوره تنفس راهاندازی کسبوکار (۱۲ تا ۱۸ ماه).
- ویژگیها: صندوق طرحها را ارزیابی کرده و توانایی اجرایی متقاضی و امکان ایجاد اشتغال برای دیگران را بررسی میکند.
- مدارک: مدارک هویتی، معرفینامه از سامانه سماس، استعلام بیمه، معرفی ضامن معتبر و استعلام از سامانه سمات.
- طرح “امید ۲”: قرضالحسنه با کارمزد ۴ درصد تا ۱۰۰ میلیون تومان. مدت بازپرداخت حداکثر ۶۰ ماه. نیاز به سپردهگذاری که میزان تسهیلات بر اساس آن تعیین میشود. ضامن میتواند فرد کارمند بازنشسته یا شرکتی با حداقل سه سال سابقه کار باشد.
۳. بانک سپه
- شرایط: فقط معرفینامه کمیته امداد را برای وام ۱۵۰ میلیون تومانی قبول میکند.
- حداقل وام: ۲۰ میلیون تومان.
- سود: ۴ درصد (قرضالحسنه).
- ضمانت: نیاز به ضامن رسمی.
- سابقه بانکی: نباید به بانک بدهکار باشید یا چک برگشتی داشته باشید.
- حساب لازم: حساب قرضالحسنه پسانداز با حداقل مانده ۱۰۰ هزار تومان.
- سقف تسهیلات کارفرمایی: تا ۳۰۰ میلیون تومان.
- بازپرداخت: حداکثر ۸۴ ماه.
- قسط تقریبی: حدود ۲,۰۵۰,۳۲۱ تومان.
- هزینههای جانبی: حدود ۱۰۰ هزار تومان برای تشکیل پرونده.
۴. بانک کشاورزی
- شرایط: نیازی به معرفینامه ندارید و فقط باید به نزدیکترین شعبه بانک مراجعه کرده و درخواست دهید.
- سقف وام: ۱۵۰ میلیون تومان برای افراد و ۳۰۰ میلیون تومان برای تسهیلات کارفرمایی.
- حساب لازم: حساب قرضالحسنه.
- قسط تقریبی: حدود ۲ میلیون تومان.
- ویژگیها: وام اشتغالزایی روستایی جهاد کشاورزی نیز برای حمایت از فعالیتهای کشاورزی، دامداری و دیگر مشاغل روستایی ارائه میشود و برای جوانان بیکار روستایی مناسب است.
۵. بانک ملی
- شرایط: متقاضیان باید از یکی از سازمانهای بنیاد شهید، کمیته امداد، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا بهزیستی معرفینامه داشته باشند. نباید دارای چک برگشتی یا بدهکار بانک باشند.
- سقف وام: ۱۵۰ میلیون تومان برای خوداشتغالی و ۳۰۰ میلیون تومان برای تسهیلات کارفرمایی.
- سود: ۴ درصد.
- ضمانت: نیاز به ضامن رسمی.
- حساب لازم: حساب قرضالحسنه پسانداز با حداقل مانده ۱۰۰ هزار تومان.
- بازپرداخت: حداکثر ۸۴ ماه.
- قسط تقریبی: حدود ۲,۰۵۰,۳۲۱ تومان.
- هزینههای جانبی: حدود ۱۰۰ هزار تومان برای تشکیل پرونده.
۶. بانک ملت
- شرایط: سابقه چک برگشتی یا بدهی به بانک نداشته باشید. برای دریافت این وام به معرفینامه سازمان بهزیستی احتیاج دارید.
- سقف وام: ۱۵۰ میلیون تومان.
- کف مبلغ وام: ۲۰ میلیون تومان.
- سود: ۴ درصد.
- حساب لازم: حساب قرضالحسنه.
۷. بانک صادرات
- شرایط: تسهیلات خوداشتغالی را تحت عنوان طرح “طراوت” و با همکاری کمیته امداد ارائه میدهد.
- سقف وام: ۱۵۰ میلیون تومان برای خوداشتغالی و ۳۰۰ میلیون تومان برای تسهیلات کارفرمایی.
- سود: ۴ درصد.
- ضمانت: نیاز به ضامن رسمی.
- حساب لازم: سپرده قرضالحسنه.
۸. پست بانک
- سقف وام: تا ۵۰ میلیون تومان.
- شرایط: برای دریافت این وام باید از کمیته امداد معرفینامه دریافت کنید.
۹. بانک مهر ایران
- مبلغ وام: بین ۵۰ میلیون تا ۲۰۰ میلیون تومان (بیشتر به مشاغل روستایی داده میشود).
- شرایط: متقاضی نباید قبلاً از سایر تسهیلات خوداشتغالی استفاده کرده باشد.
- سود: ۴ درصد.
- بازپرداخت: ۳۶ تا ۶۰ ماهه.
۱۰. بانک سینا
- سقف وام: تا ۵۰ میلیون تومان.
- شرایط: این وام به افراد تحت پوشش کمیته امداد داده میشود و معمولاً زنان سرپرست خانوار جزو متقاضیان این وام هستند.
۱۱. بانک رفاه کارگران
- شرایط: این وام به بیمهشدگان تأمین اجتماعی و مستمریبگیران بانک رفاه داده میشود.
- مبلغ وام: به ایده کسبوکار و طرح توجیهی شما بستگی دارد.
۱۲. بنیاد برکت
- هدف: حمایت از کارآفرینی در مناطق کمتر توسعهیافته و محروم.
- طرحها: شامل مشاغل خرد و خانگی تا طرحهای بزرگ در جوامع محلی.
- سود: ۴ درصد (قرضالحسنه).
- مبلغ وام: بین ۱۵۰ میلیون تومان تا ۴ میلیارد تومان.
- ضمانت: بسته به مبلغ تسهیلات، حداقل شامل یک ضامن.
- بازپرداخت: حداکثر ۷ سال (معمولاً ۵ تا ۷ سال).
- فرآیند دریافت: ۱۲ هفته تا ۱۲ ماه. فرآیند بررسی درخواست شامل جمعآوری فرمها، اولویتبندی متقاضیان، اهلیتسنجی (بررسی هویت، سابقه مهارت، مدارک فنی) و تأیید نهایی و معرفی به بانک است.
- حمایتهای جانبی: آموزش رایگان، مشاوره، خدمات ارتقا بهرهوری، حمایت از شرکت در نمایشگاهها، بستههای کمک حمایتی در صورت اتفاقات غیرمنتظره و لزوم بیمه شدن تمام طرحها.
۱۳. موسسه ملل (طرح نیکان)
- نوع تسهیلات: قرضالحسنه به اشخاص حقیقی و حقوقی.
- سقف تسهیلات: برای اشخاص حقیقی ۳۰۰ میلیون تومان.
- ضمانت: برای مبالغ تا سقف ۵۰ میلیون تومان نیاز به ضامن نیست. برای مبالغ بیشتر نیاز به یک ضامن معتبر بر اساس رتبه اعتباری.
- سود (کارمزد): ۴ درصد.
- حساب لازم: حساب قرضالحسنه.
- شرایط سپردهگذاری: نیازی به مسدودی سپرده ندارد. مدت ماندگاری سپرده: حداقل ۹۰ روز و حداکثر ۳۶۵ روز.
- بازپرداخت: حداکثر ۶۰ ماه.
- قسط تقریبی: حدود ۵,۴۵۴,۵۴۵ تومان برای سقف وام و بازپرداخت ۶۰ ماهه.
- سابقه بانکی: وامگیرنده نباید دارای چک برگشتی باشد.
۱۴. بانک دی (طرح باران)
- نوع تسهیلات: برای تمام مشتریان حقیقی/حقوقی و صاحبان کسبوکارهای خرد و دانشبنیان.
- سقف وام: برای متقاضیان حقیقی بین ۳۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان.
- شرایط سپردهگذاری: مدت سپردهگذاری حداقل ۱ ماه و حداکثر ۱۲ ماه. امتیاز اعطای وام بر اساس میانگین مبلغ در طی دوره سپردهگذاری محاسبه میشود. حداقل مبلغ میانگین برای محاسبه امتیاز ۱۰ میلیون تومان است.
- هزینههای جانبی: حدود ۳۰۰ هزار تومان شامل تشکیل پرونده و اعتبارسنجی.
- نکات: در صورتی که مبلغ وام مورد نظر بیشتر از سقف ۳۰۰ میلیون تومان باشد، تا سقف ۳۰۰ میلیون به شخص صاحب حساب تعلق خواهد گرفت و مابقی وام به غیر قابل انتقال نیست. وامگیرنده نباید دارای چک برگشتی یا بدهکار بانک باشد.
۱۵. بانک آینده (طرح نسیم)
- نوع تسهیلات: برای انواع مشتریان شامل اصناف، دارندگان پایانه فروش کسبوکارهای کوچک، کارکنان شرکتها و سازمانها و سایر مشتریان.
- سقف وام: تا ۳۰۰ میلیون تومان در قالب وام قرضالحسنه.
- کارمزد: ۴ درصد در قالب قرضالحسنه (تسهیلات مرابحه نیز با نرخ ۱۱ و ۲۳ درصد وجود دارد).
- ضمانت: به ضامن رسمی و اعتبار شغلی نیاز دارد.
- شرایط سپردهگذاری: نیاز به سپردهگذاری با حداقل ۱۰ میلیون تومان دارد. سود سپرده در صورتی که حساب کوتاهمدت باشد ۵ درصد است.
- حساب لازم: حساب قرضالحسنه.
- نکات: نیازی به مسدودی سپرده ندارد. وامگیرنده نباید دارای چک برگشتی یا بدهکار بانک باشد.
- بازپرداخت: حداکثر ۶۰ ماه.
- قسط تقریبی: حدود ۵,۴۵۴,۵۴۵ تومان.
- هزینههای جانبی: حدود ۲۰۰ هزار تومان شامل تشکیل پرونده و اعتبارسنجی.
وامهای با مدرک فنی و حرفهای و وام سربازی
علاوه بر طرحهای کلی خوداشتغالی، دو نوع وام مشخص دیگر نیز برای حمایت از کارآفرینی در کشور وجود دارد:
الف) وام فنی و حرفهای یا خوداشتغالی با مدرک فنی و حرفهای
این وام برای کسانی است که مدرک سازمان فنی و حرفهای دارند و میخواهند با مهارت خود کسبوکاری راهاندازی کنند (خانگی، خویشفرما، کارآفرین). مخاطبان اصلی این وام شامل افراد دارای مشاغل خانگی، خویشفرما، کارآفرینان و سربازان هستند.
- بانکهای ارائهدهنده: بانک مسکن، بانک سپه، بانک کشاورزی، بانک ملی، بانک ملت، بانک صادرات، پست بانک، و بانک رفاه کارگران.
- سقف و مبلغ وام: بسته به نوع اشتغال متفاوت است:
- مشاغل خانگی: ۱۵۰ میلیون تومان با سود ۴ درصد.
- خوداشتغالی (خویشفرما): ۱۰۰ میلیون تومان با سود ۴ درصد.
- کارآفرینی: ۱۵۰ میلیون تومان به ازای هر فرصت شغلی (تا سقف ۴ میلیارد تومان) با سود ۴ درصد.
- سربازی: ۱۵۰ میلیون تومان با سود ۲ تا ۴ درصد.
- بازپرداخت: حداکثر ۸۴ ماه.
- ضمانت: برای کارآفرینان بهرهمند از سقفهای بالاتر، وثیقه ملکی نیاز است.
- مدارک لازم: علاوه بر مدارک عمومی، شامل اصل و کپی مدرک فنی و حرفهای، پروانه کسب و مجوزهای مربوطه، و مجوز مشاغل خانگی (در صورت لزوم).
ب) وام سربازی
این وام مخصوص سربازانی است که مشغول خدمت هستند یا کمتر از ۵ سال از دوران خدمتشان گذشته و قصد ایجاد اشتغال با مهارتهای کسب شده را دارند.
- مبلغ وام: قرار است در سال جدید (۱۴۰۳) به ۱۵۰ میلیون تومان افزایش یابد.
- کارمزد: قرضالحسنه با کارمزد ۴ درصد.
- بازپرداخت: بین ۱ تا ۷ سال.
- ضمانت: این وام نیازی به ضامن ندارد (البته در برخی طرحها و بانکها ممکن است معرفی ضامن معتبر با گواهی کسر از حقوق لازم باشد).
- بانکهای ارائهدهنده: بانکهایی مانند ملی، ملت، سپه، صادرات و تجارت ممکن است این وام را ارائه دهند.
- شرایط عمومی: تابعیت ایران، کارت پایان خدمت، عدم اشتغال/بیمه/بازنشستگی، عدم استفاده از تسهیلات صندوق کارآفرینی امید، سن ۱۸ تا ۵۰ سال.
- شرایط اختصاصی: تناسب مدرک فنی و حرفهای با شغل، ارائه چک و سفته معادل ۱۵۰ درصد تسهیلات، مدرک اثبات سکونت، و ارائه طرح شغلی.
- ثبتنام: باید در سامانههای سماس یا سخا ثبتنام کرده و سپس با مدارک به شعب بانک مراجعه نمود.
مراحل دریافت وام خوداشتغالی
برای دریافت وام خوداشتغالی، مراحل زیر را طی کنید:
- بررسی شرایط و انتخاب بانک: ابتدا شرایط هر بانک را بررسی کرده و مناسبترین گزینه را انتخاب کنید.
- تهیه مدارک لازم: طرح توجیهی، مدارک شغلی، معرفینامه (در صورت نیاز) و ضمانتهای لازم را فراهم کنید.
- ثبت درخواست: به یکی از شعب بانک انتخابی مراجعه کرده و درخواست وام خود را ثبت کنید.
- ارزیابی و بررسی: بانک مدارک و طرح ارائهشده را بررسی و شرایط شما را ارزیابی میکند.
- پرداخت وام: در صورت تأیید، وام به حساب شما واریز شده و بازپرداخت آغاز میشود.
نتیجهگیری
تسهیلات وام اشتغال و وام خوداشتغالی فرصت ارزشمندی برای افرادی است که دارای ایده و مهارت هستند و به دنبال تأمین سرمایه برای شروع یا توسعه کسبوکار خود میباشند. با بررسی دقیق شرایط و مدارک مورد نیاز هر بانک یا مؤسسه و اطمینان از واجد شرایط بودن، میتوانید برای دریافت این وامها اقدام کرده و گامی مهم در جهت تحقق اهداف شغلی خود بردارید. فراموش نکنید که برای افزایش شانس خود، بهتر است فقط از یک بانک درخواست وام دهید.